O Atlasie
• Project description in English
• Założenia i cel
• Autorzy
 
I. Z historii form i metod prezentacji
• Wprowadzenie
• Izolinie
• Kartogram
• Metoda kropkowa
• Grafika statystyczna
• Współczesność
• Literatura
 
II. Od danych do mapy
• Cel mapy i dane
• Sposób odniesienia danych
• Charakter danych
• Sposób ujęcia danych
• Literatura
 
III. Metody krok po kroku
• Metoda kartodiagramu + · Założenia ogólne
· Kształt diagramów a rozpiętość zbioru danych
· Kartodiagram sumaryczny strukturalny
· Inne kartodiagramy
· Kartodiagram liniowy
· Kartodiagram porządkowy
· Literatura

• Metoda kartogramu + · Założenia ogólne
· Kartogram prosty
· Kartogram ciągły
· Kartogram diagramiczny
· Kartogram złożony (krzyżowy)
· Literatura

• Metoda izolinii + · Założenia ogólne
· Izarytmy rzeczywiste
· Izarytmy teoretyczne (izoplety)
· Izolinie ruchu i odległości
· Literatura

• Metoda kropkowa + · Założenia ogólne
· Dobór danych, waga kropki
· Literatura

• Metoda sygnatur ilościowych + · Założenia ogólne
· Literatura
II. Od danych do mapy   |  Jolanta Korycka-Skorupa

Sposób ujęcia danych

Decydując się na sposób ujęcia danych autor ma w zasadzie dwie możliwości:
• Ujęcie ciągłe − graficzna prezentacja przyjętych danych odpowiednio do stopnia ich szczegółowości i możliwości prezentacji graficznej. Każdej wartości danych odpowiada konkretny znak (wielkość znaku, jasność lub nasycenie barwy).
• Zastąpienie kartowanej zbiorowości szeregiem rozdzielczym i przedstawienie go graficznie. Zbiór danych podzielony jest wówczas na klasy, a każdej z klas przyporządkowany jest określony znak graficzny (wielkość znaku, odpowiednie barwy).

Należy zdawać sobie sprawę, że podstawową cechą grafiki jest uogólnienie informacji. Prezentacja graficzna nie jest konkurencją tabeli statystycznej (dane cyfrowe), lecz powinna dawać obraz uogólniony, a więc zgeneralizowany (W. Pawlak 1988). Formą generalizacji danych jest szereg rozdzielczy, czyli zastąpienie danych klasami. Rozpiętość klas i ich liczebność to cechy nowego zbioru, który może być wizualizowany za pomocą jednej z metod prezentacji. Zasady opracowania szeregu rozdzielczego są nieco różne w przypadku każdej z form kartograficznych i będą omówione wraz z kolejno przedstawionymi metodami.

W polskich podręcznikach z zakresu kartografii wymienia się różne metody kartograficzne, m.in. kartodiagram, kartogram, izolinie, metodę kropkową. Dla jasności wywodu w dalszej części opracowania za J. Korycką-Skorupą (2002) wprowadzamy rozróżnienie między metodąformą. Metoda to sposób postępowania zapewniający osiągnięcie oczekiwanego efektu, to przejście krok po kroku od danych do mapy. W naszym przypadku efektem, formą prezentacji jest mapa, którą ze względu na właściwości nazywamy np. kartodiagramem lub kartogramem. Nasze opracowanie poświęcone jest w przeważającej większości metodom przygotowania różnych form prezentacji, gdyż podobne formy można uzyskać różnymi metodami np. mapę dazymetryczną lub izoliniową.

Przed opracowaniem mapy autor powinien jednoznacznie określić cechy wykorzystywanych danych. Są to omówione właściwości, które będziemy w skrócie opisywać jako „odniesienie”, „charakter”, „ujęcie”.

Podczas opracowania mapy konieczne będzie określenie wymienionych trzech właściwości (ryc. 2.3). Są one podstawą decyzji o zastosowaniu konkretnej formy i metody prezentacji kartograficznej.
 


Ryc. 2.3 | W Atlasie używamy graficznego oznaczenia trzech właściwości kartowanych danych ilościowych: odniesienia, charakteru danych oraz ich ujęcia
 

Znając cechy danych autor mapy może, a nawet powinien skonfrontować je z właściwościami form prezentacji. Istotnym zagadnieniem wydaje się być formalizacja metod kartograficznych. Im bardziej sformalizowane będzie postępowanie od danych do mapy, tym łatwiejsze stanie się wykonanie poprawnej, logicznej prezentacji kartograficznej.

W Atlasie stosujemy klasyfikację i terminologię znaną z polskiej literatury kartograficznej (J. Szaflarski 1965, K. Kocimowski, J. Kwiatek 1976, L. Ratajski 1989, J. Pasławski [red.] 2010) ale z niewielkimi zmianami (por. J. Pasławski 2005).

Kolejno przedstawione są cechy podstawowych form prezentacji, które pozwolą na określenie ścieżek postępowania, czyli metod prezentacji. Poddajemy takiej analizie pięć podstawowych form prezentacji, w których zamyka się szeroki wachlarz możliwości przedstawienia danych wyrażonych ilościowo lub porządkowo:
− kartodiagram
− sygnatury ilościowe
− kartogram
− izolinie
− kropki.

Przy skokowym ujęciu danych kluczowe jest właściwe opracowanie szeregu rozdzielczego czyli zastąpienie kartowanego zbioru statystycznego klasami o określonej rozpiętości i liczebności. Przed opracowaniem szeregu rozdzielczego autor mapy powinien zdecydować o jej szczegółowości tematycznej, a więc w jakim stopniu ma zamiar zgeneralizować kartowany zbiór statystyczny uwzględniając formę prezentacji. Stopień generalizacji zależy od liczby klas. Im mniejsza liczba klas, tym jest on większy, a granicą są tylko dwie klasy, np. powyżej i poniżej średniej arytmetycznej. W opracowaniach statystycznych można znaleźć wzory pozwalające na obliczenie liczby klas zależnej od liczebności zbioru, aby nie utracić istotnej informacji statystycznej zawartej w zbiorze. Zasadą jest zwiększanie liczby klas wraz z liczebnością zbioru. Z tego powodu wzory te mają ograniczone zastosowanie w kartografii, gdyż ze względów graficznych liczba klas — zależnie od formy prezentacji — jest zwykle ograniczona. Na przykład bez względu na liczbę elementów zbioru (pól odniesienia) kartogramy mają zwykle nie więcej niż 10 klas.

Każdy zbiór statystyczny, bez względu na liczbę elementów, można zilustrować graficznie na wykresie wartości (ryc. 2.4). Na osi pionowej wykresu oznacza się wartości kartowanych danych, a na osi poziomej kolejno uporządkowane dane. Zalecamy, aby był to wykres kropkowy, a obie osie: pionowa — rozpiętość danych i pozioma — liczebność danych — jednakowej długości. Najlepiej więc, jeżeli wykres danych zamknie się w kwadracie.
 


 
Ryc. 2.4 | Wykresy wartości schematycznie ilustrujące różne rozkłady statystyczne
 

Na wykresie wartości można objaśnić zasadnicze koncepcje wyznaczania klas, czyli opracowania szeregu rozdzielczego. Oto fikcyjny przykład zbioru 12 danych (ryc. 2.4A). Układają się one wzdłuż linii prostej, co oznacza, że każda dana różni się od sąsiednich o taką samą wartość, np. liczby 1, 2, 3, 4, itd. Nasuwającym się sposobem podziału takiego zbioru na 3 klasy byłyby przedziały zawierające po cztery wartości. Otrzymujemy w ten sposób szereg rozdzielczy o trzech klasach o jednakowej rozpiętości i jednakowej liczebności. Jest to przykład fikcyjny, bo dane zwykle maja inne rozkłady. Są one często zbliżone do rozkładu dodatnio lub rzadziej ujemnie skośnego (ryc. 2.4B i 2.4C), a dość rzadko w badaniach geograficznych spotykamy zbiory o rozkładzie zbliżonym do normalnego (ryc. 2.4D).

Jak wspomnieliśmy najczęściej prezentujemy zbiory określane jako dodatnio skośne, a więc w niskich zakresach znajduje się stosunkowo dużo danych, a znacznie mniej w zakresach wysokich. Przykładem jest zbiór liczby ludności polskich miast o rozpiętości od ok. 850 osób (Wyśmierzyce) do 1,7 mln (Warszawa), gdzie niemal 90% miast liczy do 50 tys. mieszkańców, a pozostałe zawierają się w klasie o 30-krotnie większej rozpiętości. Innym przykładem rozkładu wyraźnie dodatnio skośnego są dane o ukształtowaniu Polski dobrze ilustrowane krzywą hipsograficzną, która jest rodzajem wykresu wartości.

Kartograf ma dwie możliwości — wyznaczenie klas o jednakowej rozpiętości lub o jednakowej liczebności. Te dwa podejścia praktycznie się wykluczają. Wyznaczając klasy o jednakowej rozpiętości, otrzymamy ich różną liczebność. W przypadku rozkładów dodatnio skośnych w zakresie niskich wartości będą one stosunkowo liczne, a w zakresach wyższych — mniej liczne, możliwe są nawet klasy puste, nie zawierające żadnej wartości. Wyznaczając klasy o jednakowej liczebności, okaże się, że ich rozpiętość będzie zmienna; mniejsza w zakresie niskich wartości, większa w zakresie wyższych. Przykładem zastosowania takiego podejścia są legendy przeglądowych map hipsometrycznych. W przypadku map izoliniowych (np. poziomicowych) liczba klas (liczba izolinii na mapie) może być znacznie większa niż 10. W takim przypadku konieczne jest zachowanie jednakowej rozpiętości klas, czyli ekwidystancji izolinii.

Trzecim, nie wymienionym dotychczas sposobem wyznaczenia szeregu rozdzielczego dla potrzeb kartograficznych, jest sposób nazywany optymalizacyjnym. Klasy można wyznaczyć kierując się dotychczasową tradycja, a przykładem jest wielkość miast na mapach ogólnogeograficznych. Można też posłużyć się wskaźnikami matematycznymi, z których najlepiej znany jest sposób iteracyjny G. F. Jenksa, stosowany do wyznaczania klas kartogramu a opisany w znanym podręczniku A. H. Robinsona i współautorów (1988, s. 255-257). Zastosowano go m.in. w popularnym systemie informacji geograficznej ArcGIS. Stosując takie sposoby uzyskamy klasy o różnej liczebności i różnej rozpiętości, ale tak opracowana mapa może wskazywać na istotne wartości graniczne lub grupować dane znaczące z punktu widzenia określonej cechy — np. na kartogramie ilustrującym koncentrację ludności (wg F. Uhorczaka), wyróżniono klasy zawierające po 10% liczby ludności.

« Idź do poprzedniej strony Idź do następnej strony »

 

 


idź do początku strony »
 
  © Katedra Kartografii · Wydział Geografii i Studiów Regionalnych · Uniwersytet Warszawski · 2010-2012