O Atlasie
• Project description in English
• Założenia i cel
• Autorzy
 
I. Z historii form i metod prezentacji
• Wprowadzenie
• Izolinie
• Kartogram
• Metoda kropkowa
• Grafika statystyczna
• Współczesność
• Literatura
 
II. Od danych do mapy
• Cel mapy i dane
• Sposób odniesienia danych
• Charakter danych
• Sposób ujęcia danych
• Literatura
 
III. Metody krok po kroku
• Metoda kartodiagramu + · Założenia ogólne
· Kształt diagramów a rozpiętość zbioru danych
· Kartodiagram sumaryczny strukturalny
· Inne kartodiagramy
· Kartodiagram liniowy
· Kartodiagram porządkowy
· Literatura

• Metoda kartogramu + · Założenia ogólne
· Kartogram prosty
· Kartogram ciągły
· Kartogram diagramiczny
· Kartogram złożony (krzyżowy)
· Literatura

• Metoda izolinii + · Założenia ogólne
· Izarytmy rzeczywiste
· Izarytmy teoretyczne (izoplety)
· Izolinie ruchu i odległości
· Literatura

• Metoda kropkowa + · Założenia ogólne
· Dobór danych, waga kropki
· Literatura

• Metoda sygnatur ilościowych + · Założenia ogólne
· Literatura
I. Z historii kartograficznych form i metod prezentacji   |  Jacek Pasławski

Grafika statystyczna

Pojawienie się i zastosowanie pozostałych kartograficznych metod prezentacji (kartodiagram, kartogram, metoda kropkowa) związane było w dużej mierze z rozwojem statystyki, a ten z kolei uwarunkowany był rozwojem gospodarczym. Czołową postacią, której działalność przypadła w początkach rozwoju tej dziedziny (termin statistik pojawił się w 1748 roku), był W. Playfair — ekonomista, dziennikarz, wreszcie statystyk propagujący graficzną prezentację zestawień liczbowych. Uważany jest za twórcę i popularyzatora wykresów liniowych i słupkowych, a także diagramów kołowych. Zawracał jednak przede wszystkim uwagę na możliwości i sposoby analizy wykresów i diagramów. Znany jest jego wykres ilustrujący bilans handlu Wielkiej Brytanii z Danią i Norwegią (ryc. 1.10). Wykres tego rodzaju, nazywany bilansowym, stosowany jest do dziś. W. Playfair jest autorem dwóch publikacji: Commercial and political atlas (1786) oraz Statistical Brevery (1801), zawierających różnorodne formy prezentacji graficznej danych statystycznych.


 
Ryc. 1.10 | Wykres bilansowy W. Playfaira z 1786 roku (źródło: Wikimedia Commons)

Jednakże dopiero Francuz Ch. Minard wprowadził diagramy na mapę w połowie XIX wieku. Z wykształcenia inżynier, zatrudniony w paryskiej szkole budowy mostów i dróg, interesował się przede wszystkim transportem. Opracował około 50 map, m.in. mapę zaopatrzenia Paryża przez poszczególne departamenty w mięso (kartodiagram kołowy strukturalny), ruchu pasażerskiego na liniach kolejowych w Europie, mapę morskiego handlu Francji winem (obie mapy to kartodiagramy wstęgowe), reprodukowane w książce A. H. Robinsona (1982).

Przyjmuje się, że stulecie 1770–1870 to okres rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii, która objęła z czasem i inne państwa Europy. Jednymi z jej wielorakich skutków były istotne zmiany społeczne: niekontrolowany rozwój miast, których infrastruktura nie była dostosowana do potrzeb gwałtownie zwiększającej się liczby mieszkańców. Skutkiem uprzemysłowienia stało się przeludnienie, choroby, epidemie, wreszcie patologia społeczna. Problemy te były badane przez statystyków — pojawia się „moral statistic” i nowa forma graficzna łatwa do stosowania w przypadku danych statystycznych odnoszących się do określonych obszarów: państw, departamentów czy gmin, mianowicie kartogram.

Rozwój i potrzeby badań statystycznych dość wcześnie uświadomiły potrzebę kontaktów i współpracy międzynarodowej, chociażby ze względu na metodologię zbierania i porównywalności danych. Pierwszy międzynarodowy kongres statystyczny odbył się w Brukseli w 1853 roku. Inicjatorem był znany belgijski matematyk, dyrektor królewskiego obserwatorium astronomicznego A. Quetelet (1796–1874). Był on również autorem kilku kartogramów z zakresu „statystyki moralności” o ciekawej cieniowanej formie graficznej. Już na trzecim kongresie, który odbył się w 1857 roku w Wiedniu, ze względu na wysoki poziom statystyki Monarchii Austro-Węgierskiej, omawiano zagadnienia graficznej prezentacji danych statystycznych. Uczestnicy wysłuchali referatu o Zastosowaniu kartografii i grafiki w celach statystycznych, zawierającego m.in. propozycję klasyfikacji graficznych metod prezentacji. Do tej tematyki powrócono na ósmym kongresie statystycznym w 1872 roku w Petersburgu. Przedstawiono wówczas raporty o wykorzystywaniu metod graficznych w statystyce, dyskutowano m.in. nad sposobami wyznaczania klas, standaryzacją skal barwnych kartogramów oraz zalecono graficzną ilustrację publikacji statystycznych.

Prezentacja graficzna, choć miała przeciwników również wśród znanych statystyków, zdobywała coraz większą popularność. Zdaniem H. G. Funkhousera (1938) okres 1860–1890 to złote lata statystyki. Na kongresach statystycznych odbywających się co 2–3 lata dyskutowane były problemy prezentacji graficznej. Podejmowano rezolucje i zalecenia, aby oficjalne publikacje statystyczne były ilustrowane graficznie oraz aby organizować podczas kongresów wystawy graficzne, co znalazło odzwierciedlenie również na odbywających się w tym czasie wystawach światowych. Jedna z rezolucji kongresowych dotyczyła nauczania statystyki i grafiki w szkole. Wybitny statystyk austriacki G. Mayr opracował w 1877 roku klasyfikację form graficznych, dzieląc je na diagramy i mapy, a dalej na odniesione do punktu, linii, powierzchni. W 1878 roku opublikowano pierwszy podręcznik metod graficznych G. Mayra, a znalazły one zastosowanie również w naukach technicznych, m.in. w nomografii (I. Kretschmer 1989). F. Galton — wspominany już autor pierwszej mapy izochronicznej — publikuje „Meteorographię” w 1863 roku, wyjaśniając jak graficznie można pokazać na mapie sytuację pogodową (E. Żmudzka 1992).

W połowie XIX wieku znane były wszystkie podstawowe metody kartograficzne i formy prezentacji graficznej. Z czasem wachlarz metod się rozszerzył, głównie o prezentacje specjalistyczne. Krzywa kumulacyjna, zwana też ogiwą, po raz pierwszy została zastosowana przez F. Galtona w 1875 roku, a krzywa ilustrująca koncentrację, zwana krzywą Lorenza, pojawiła się w 1905 roku. Na początku ubiegłego wieku niemiecki mineralog A. K. Osanna zastosował trójkąt równoboczny do klasyfikacji skał. Trójkąt zwany trójkątem Osanna znalazł zastosowanie na mapach m.in. jako legenda kartogramu (J. Korycka-Skorupa 2007).

« Idź do poprzedniej strony Idź do następnej strony »

 

 


idź do początku strony »
 
  © Katedra Kartografii · Wydział Geografii i Studiów Regionalnych · Uniwersytet Warszawski · 2010-2012